Yaşlanmanın Birinci ve İkinci Kavşağı: 44 ve 60 Yaş

 

Yaşam boyunca bedenimizde farklı aşamalarda belirgin biyolojik değişimler meydana gelir. Ancak Nature Aging dergisinde Ağustos 2024'te yayımlanan Stanford Üniversitesi kaynaklı çarpıcı bir çalışmaya göre özellikle 44 ve 60 yaş yaşamın kritik biyolojik kavşakları olarak net biçimde saptanmıştır. 108 katılımcının 25–75 yaşları arasında ortalama 1,7 yıl boyunca izlendiği bu boylamsal kohort çalışmasında, transkripto-, proteomik, metabolomik ve mikrobiyom verileri birlikte analiz edilmiştir. Sonuçlar şaşırtıcıdır: moleküllerin yalnızca %6,6'sı yaşla doğrusal bir değişim gösterirken, %81'i doğrusal olmayan, dalgalı bir örüntü sergilemiştir. En belirgin biyolojik sıçrayışlar yaklaşık 44 ve 60 yaşlarda gözlemlenmiştir (Shen ve ark., 2024).

Bu bulgular, yaşlanmanın kademeli ve düzgün bir süreç olmadığını; aksine spesifik yaşlarda belirgin biyolojik sıçramalar içerdiğini ortaya koymaktadır. Bu iki dönüm noktası; bağışıklık düzeni, inflamasyon seviyeleri, metabolizma ve mikrobiyom gibi pek çok biyolojik süreçte eş zamanlı ve koordineli değişimlere sahne olmaktadır.

 

44 Yaş: Birinci Kavşak

44 yaş, yaşlanmanın birinci büyük kavşağıdır. Stanford çalışması bu yaş diliminde öne çıkan biyolojik değişim kümelerini şöyle tanımlamıştır (Shen ve ark., 2024):

⁕ Lipit ve alkol metabolizmasında bozulma: Bu yaş grubunda yağ metabolizması ve alkol yıkım kapasitesinin belirgin biçimde azaldığı gösterilmiştir. Düşen alkol metabolizmasının kısmen 40'lı yaşlardaki artan alkol tüketimi alışkanlığıyla ilişkili olabileceği de not edilmiştir; ancak asıl sürücünün biyolojik bir değişim olduğu vurgulanmaktadır.

⁕ Kardiyovasküler risk artışı: Her iki yaş kavşağında da kardiyovasküler hastalıkla (KVH) ilişkili moleküllerin sayısında belirgin artış saptanmıştır. ABD'de KVH prevalansının 40–59 yaşlarında %40, 60–79 yaşlarında ise %75'e çıktığı bilinmektedir.

⁕ Bağışıklık sistemi zayıflaması: İmmünosenesans süreci bu dönemde belirginleşmeye başlar. "İnflamaging" (yaşlanmayla bağlantılı kronik düşük dereceli inflamasyon) artık yaşlanmanın temel belirteçlerinden biri olarak kabul edilmektedir; 2023 yılında güncellenmiş "Yaşlanmanın Belirteçleri" listesine resmi olarak eklenmiştir (Baechle & Chen, 2023).

⁕ Tip 2 diyabet, kas/deri stabilitesi ve kafein metabolizmasında değişimler: Kas ve derinin yapısal bütünlüğüyle ilişkili proteinlerin değişimi ile kafein yıkım kapasitesindeki düşüş bu dönemde başlamaktadır.

 

Kadınlar İçin: Perimenopoz Dönemi

Perimenopoz genellikle 45 yaş civarında başlar; bu dönemde östrojen düzeylerinde dalgalanmalar ve yavaş yavaş düşüş yaşanır. Güncel kılavuzlar bu süreci şu boyutlarda ele almaktadır:

⁕ Kemik kaybı: Östrojenin kemik erimesini frenleyen koruyucu etkisi azalmaya başlar. Bu dönemde kalsiyum ve D vitamini alımına özen gösterilmesi, direnç egzersizlerinin sürdürülmesi kritik önem taşır. Menopoz hormon tedavisi (MHT), perimenopoz döneminde erken başlandığında kemik yoğunluğu kaybını önlemede etkili olmakla birlikte, fayda–risk dengesi kişiye özgü değerlendirilmeli ve bir uzmanla birlikte kararlaştırılmalıdır (Platt ve ark., 2025; Korean Society of Menopause, 2025).

⁕ Kardiyovasküler risk: Östrojen düşüşü total kolesterol ve LDL artışına, HDL düşüşüne yol açarak kardiyovasküler riski artırabilir. Menopoz hormon tedavisi (MHT)'nin menopozdan sonraki ilk 10 yıl içinde ve 60 yaşından önce başlandığında kardiyometabolik risk profilini iyileştirebileceğine dair kanıtlar mevcuttur; ancak kardiyovasküler koruma birincil MHT endikasyonu değildir (Tuomikoski & Savolainen-Peltonen, 2025).

⁕ Semptom yönetimi: Vazomotor semptomlar (ateş basması, gece terlemesi), uyku bozukluğu ve ruh hali dalgalanmaları bu dönemde belirginleşebilir.

 

Erkekler İçin: Testosteron Düşüşü

Massachusetts Erkek Yaşlanma Çalışması'na göre testosteron düzeyleri 30 yaş civarında zirveye ulaşır ve ardından yılda yaklaşık %1–2 oranında düşmeye başlar. 40'lı yaşlarda biyoyararlanabilir testosteron azalması enerji düşüklüğü, kas kaybı ve kardiyometabolik risklerle ilişkilendirilmektedir.

⁕ Düşük testosteron ve KVH riskı: Düşük endojen testosteron seviyeleri kardiyovasküler risk artışıyla ilişkilendirilmekle birlikte nedensellik ilişkisi net olarak kurulamamıştır. 2023'te tamamlanan büyük randomize kontrollü TRAVERSE çalışması, belgelenmiş hipogonadizmde testosteron replasman tedavisinin (TRT) kardiyovasküler açıdan güvenli olduğunu göstermiştir. Ancak TRT, yalnızca belgelenmiş hipogonadizm için endikedir; sıradan yaşa bağlı düşüş için değil (Lincoff ve ark., 2023; NEJM).

⁕ Proaktif önlemler: Direnç egzersizleri, uyku kalitesi ve alkol kısıtlaması testosteron düzeylerini olumlu etkileyebilmektedir.

 

44 Yaşında Sağlığı Korumak

⁕ Egzersiz: Hem aerobik (kardiyovasküler sağlık için) hem de direnç egzersizleri (kas kütlesi ve kemik yoğunluğu için) bu dönemde özellikle önemlidir.

⁕ Beslenme: Anti-inflamatuar besinler (yeşil yapraklı sebzeler, omega-3 açısından zengin balıklar, tam tahıllar, renkli meyveler), yeterli protein alımı (1,0–1,2 g/kg/gün) ve alkol tüketiminin kısıtlanması önerilmektedir.

⁕ Takviyeler: Omega-3 yağ asitleri kardiyovasküler sağlık için, Koenzim Q10 mitokondriyal enerji için ve glutatyon (GSH) antioksidan kapasiteyi desteklemek amacıyla kullanılabilir. Glutatyon düzeylerinin 45 yaşından itibaren sağlıklı bireylerde dahi belirgin biçimde düştüğü bildirilmektedir (Allen ve ark., 2021). Oral GSH alımının kan GSH düzeylerini yükselttiği randomize kontrollü çalışmalarla gösterilmiştir (Sinha ve ark., 2014); biyoyararlanım için özel formülasyonlar veya S-asetil glutatyon formülasyonları önerilmektedir (Fanelli ve ark., 2018). GlyNAC (glisin + N-asetilsistein) kombinasyonu da yaşlılarda glutatyon sentezini artırmaya yönelik umut verici bir alternatif yaklaşım olarak değerlendirilmektedir (Hildebrandt ve ark., 2022).

⁕ Düzenli kontroller: Lipid paneli, kan şekeri, kan basıncı ve kemik yoğunluğu ölçümleri bu yaş döneminde başlatılmalı veya düzenli hale getirilmelidir.

 

60 Yaş: İkinci Kavşak

Stanford çalışması 60 yaş civarında ikinci ve daha belirgin bir biyolojik dönüşüm dalgasını saptamıştır. Bu kez öne çıkan yolaklar şunlardır (Shen ve ark., 2024):

⁕ Bağışıklık düzenlenmesinde bozulma: Bu dönemde immün fonksiyon değişiklikleri belirginleşir; inflamasyon hem daha yüksek düzeylere çıkar hem de daha kalıcı bir hal alır. İnflamaging; kardiyovasküler hastalıklar, nörodejenerasyon, kanser ve kırılganlıkla güçlü bir bağlantıya sahiptir (Baechle & Chen, 2023).

⁕ Karbonhidrat metabolizmasında bozulma: İnsülin duyarlılığı azalır ve Tip 2 diyabet riski belirgin biçimde artar.

⁕ Doku stabilitesini sağlayan proteinlerde düşüş: Böbrek fonksiyonuyla bağlantılı moleküller dahil, organ bütünlüğünü destekleyen yapısal proteinlerde gerileme gözlemlenmiştir.

⁕ KVH risk moleküllerinde ikinci dalgalanma: Kardiyovasküler hastalıkla ilişkili moleküllerde 44 yaşından sonra bir kez daha belirgin artış gözlemlenmiştir.

 

Kadınlar İçin: Postmenopoz Dönemi

⁕ Osteoporoz riski: Postmenopozal dönemde osteoporoz riski belirgin biçimde artar. Düzenli kemik yoğunluğu ölçümü (DEXA), yeterli kalsiyum ve D vitamini alımı, yüksek etkili direnç ve denge egzersizleri bu dönemin temel önlemleridir (NAMS, 2021).

⁕ MHT ve bireyselleştirilmiş karar: Menopoz hormon tedavisinin (MHT) fayda–risk dengesi bireyden bireye değişmektedir. Menopozdan sonraki ilk 10 yıl içinde başlanması önerilen bu tedavi konusunda güncel 2025 kılavuzları, transdermal östradiol ve düşük dozun ön plana çıktığını bildirmektedir (Korean Society of Menopause, 2025). MHT, birincil kardiyovasküler koruma endikasyonu taşımamaktadır.

⁕ Bilişsel sağlık: 45 yaşından önce menopoza girenlerde uzun vadeli kardiyovasküler hastalık, osteoporotik kırık ve bilişsel bozulma riski daha yüksek olduğu bilinmektedir (Tuomikoski & Savolainen-Peltonen, 2025).

 

Erkekler İçin: Kalp Sağlığı ve Prostat

⁕ Testosteron ve KVH: 60 yaşından itibaren testosteron metabolik klirensi hızlanır, serbest testosteron düzeyleri daha da düşer. Düşük endojen testosteron seviyeleri ölüm riskini artırmaktadır; ancak TRT'nin yaşa bağlı düşüş için kullanılması hâlâ tartışmalıdır ve FDA onayı bulunmamaktadır (Xin ve ark., 2024; PMC).

⁕ Kas kütlesi ve sarkopeni: Kas kaybı bu dönemde hızlanabilir; direnç egzersizleri ve yeterli protein alımı (1,0–1,5 g/kg/gün) birincil önlemdir.

⁕ Prostat sağlığı: Düzenli PSA ölçümü ve ürolojik kontroller bu yaş grubunda daha fazla önem kazanmaktadır.

 

60 Yaşında Sağlığı Korumak

⁕ Kemik ve Kas Gücü: Güçlendirme egzersizleri, esneme hareketleri ve denge çalışmaları (yoga, tai chi, plates) hem kemik yoğunluğunu korur hem de düşme riskini azaltır

⁕ Kalp Sağlığı: Düzenli yürüyüşler, hafif aerobik egzersiz kalp sağlığını destekler ve kilo yönetimine yardımcı olur. Mediterranean veya DASH diyeti örüntüleri, lipid paneli ve kan basıncı takibi kalp sağlığını olumlu etkiler.

⁕ Beyin Sağlığı: Bilişsel aktiviteler, sosyal bağlantılar ve uyku kalitesi bu dönemde beyin sağlığını destekleyen temel unsurlardır. Bulmaca çözmek, kitap okumak veya yeni beceriler öğrenmek zihinsel kapasitenizi koruyabilir.

⁕ Sosyal Bağlantılar: Sosyal izolasyon yaşlılık döneminde hem bilişsel bozulmayla hem de kardiyovasküler riskle ilişkilendirilmektedir.

⁕ Düzenli Sağlık Kontrolleri: Kalp sağlığı, kemik yoğunluğu ölçümü (DEXA), kan şekeri, böbrek fonksiyonları ve uygun kanser tarama programları bu dönemde düzenli aralıklarla gerçekleştirilmelidir.

 

Doğru Takviyelerle Desteklemek

Her iki yaş kavşağında da sağlıklı yaşam tarzı birincil stratejidir. Bilimsel kanıtı olan takviyeler ise destekleyici bir rol üstlenebilir:

 

NAD⁺ Öncüleri (NMN ve NR): Yaşlanan Hücrenin Enerji Yakıtı

Nikotinamid adenin dinükleotit (NAD⁺), enerji metabolizmasından DNA onarımına, gen ifadesinden immün düzenlemesine kadar pek çok temel hücresel sürecin merkezi ko-faktörüdür. Yaşla birlikte NAD⁺ düzeylerinin birden fazla doku ve organda belirgin biçimde gerilediği; bu düşüşün yaşlanma ve yaşa bağlı hastalıklarla doğrudan ilişkili olduğu kanıtlanmıştır (Freeberg ve ark., 2023; J Gerontol A Biol Sci Med Sci).

 

NAD⁺ Neden Düşer? Mekanizma

NAD⁺ düşüşünün ardında birden fazla mekanizma çalışmaktadır:

⁕ CD38 artışı: Yaşla birlikte pro-inflamatuar M1 makrofajlar metabolik dokularda (yağ dokusu, karaciğer) birikir. Bu makrofajlar yüksek düzeyde NAD⁺ tüketen CD38 enzimini ifade eder. Senesent hücrelerin salgıladığı SASP (senesensle ilişkili sekretuar fenotip) sitokinleri makrofajlarda CD38 ekspresyonunu 600 kata kadar artırabilmektedir (Covarrubias ve ark., 2020; Nature Metabolism). İnsan yağ dokusunda CD38 ekspresyonunun yaşla 2,5 kata kadar arttığı gösterilmiştir.

⁕ NAMPT aktivitesinde düşüş: NAMPT, NAD⁺ kurtarma yolağının hız kısıtlayıcı enzimidir. İskelet kası başta olmak üzere çeşitli dokularda NAMPT ekspresyonu ve aktivitesi yaşla azalmaktadır. SASP kaynaklı inflamatuar sitokinler NAMPT ekspresyonunu baskılarken CD38 düzeylerini artırarak sinerji içinde sistematik NAD⁺ tükenmesine yol açmaktadır (PMC, 2024).

⁕ PARP aktivasyonu: Yaşla birlikte artan DNA hasarı PARP enzimlerini aktive eder; bu enzimler de NAD⁺ tüketerek döngüyü derinleştirir.

 

Klinik Kanıtlar: NMN ve NR İnsan Denemeleri

NAD⁺ öncülerinin insan klinik araştırmaları son 5 yılda ivme kazanmıştır. Mevcut kanıt tablosunu şöyle özetleyebiliriz:

⁕ Kan NAD⁺ düzeyleri güvenilir biçimde artıyor: NMN (250–2000 mg/gün) ve NR (250–2000 mg/gün) ile yapılan randomize kontrollü çalışmaların tamamında kan ve doku NAD⁺ düzeyleri güvenli ve sürdürülebilir biçimde yükselmiştir (Freeberg ve ark., 2023).

⁕ Yürüyüş hızı ve uyku: 65 yaş üstü sedanter yetişkinlerde 12 hafta boyunca 250 mg/gün NMN alımının plaseboya kıyasla 4 metrelik yürüyüş hızındaki düşüşü önlediği ve Pittsburgh Uyku Kalitesi Ölçeği global puanını anlamlı biçimde iyileştirdiği gösterilmiştir (Morifuji ve ark., 2024; GeroScience). Bu etkilerin düzenli egzersiz yapmayan bireylerle sınırlı olduğuna dair ek bir bulgu, NAD⁺ takviyesinin özellikle sedanter yaşlılarda değer taşıdığına işaret etmektedir.

⁕ Metabolik sağlık: Prediyabetik postmenopozal kadınlarda 250 mg/gün NMN (10 hafta) kas insülin duyarlılığını yaklaşık %25 artırmıştır. Orta yaşlı sağlıklı katılımcılarda 250 mg NMN takviyesi, LDL, non-HDL kolesterol ve diyastolik kan basıncını anlamlı ölçüde düşürmüştür (Pencina ve ark., 2023; J Clin Endocrinol Metab).

⁕ Kas kütlesi ve gücü — sınırlı kanıt: 60 yaş üstü bireyleri kapsayan sistematik derleme ve meta-analizde NMN'nin iskelet kas indeksi, el kavrama gücü ve kısa fiziksel performans bataryası üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etki yaratmadığı bulunmuştur (Prokopidis ve ark., 2025; J Cachexia Sarcopenia Muscle). Bireysel çalışmalarda periferik arteriyel hastalar gibi spesifik alt gruplarda bazı iyileşmeler bildirilmiştir.

⁕ Güvenlik profili güçlü: 2023–2024 yılları arasında tamamlanan 7'den fazla insan denemesinde 900–2000 mg/gün NMN 'güvenli ve iyi tolere edilebilir' bulunmuş, ciddi yan etki bildirilmemiştir (Wen ve ark., 2024; PMC). ABD FDA, Eylül 2025'te NMN'nin besin takviyesi tanımı kapsamında değerlendirilebileceğini resmi olarak teyit etmiştir.

Önemli Uyarılar

⁕ Çalışmalar çoğunlukla küçük örneklemli ve kısa süreli (4–12 hafta) olup daha uzun vadeli klinik sonuçlar henüz net değildir.

⁕ NMN'nin insanlarda yaşam süresi üzerindeki etkisi kanıtlanmamıştır; en güçlü uzun ömür verileri hâlâ hayvan modellerinden gelmektedir.

⁕ Bireysel yanıt farklılığı önemlidir: bazı bireylerde NAD⁺ metabolizması NMN alımına çok daha güçlü yanıt vermektedir.

⁕ Egzersiz, aralıklı oruç ve düşük alkol tüketimi gibi yaşam tarzı müdahaleleri de NAD⁺ düzeylerini destekleyebilmektedir.

 

Glutatyon (GSH) ve Öncüleri

GSH, vücudun en önemli antioksidanıdır ve yaşla birlikte —özellikle 45 yaşından sonra— düzeyleri düşer. Oral GSH takviyesinin kan GSH düzeylerini anlamlı biçimde artırdığı randomize kontrollü çalışmalarla gösterilmiştir (Sinha ve ark., 2014). Ancak klasik oral GSH bir tripeptit olduğundan mide asidinde kısmen yıkıma uğrayabilir; biyoyararlanımı artırmak için özel formülasyon veya S-asetil glutatyon (SAG) formları tercih edilebilir (Fanelli ve ark., 2018). GlyNAC (glisin + N-asetilsistein) GSH sentezi için öncü amino asit kombinasyonu olarak 2022 tarihli randomize çalışmada ileri yaşlılarda oksidatif stresi azaltmıştır (Hildebrandt ve ark., 2022). Selenyum, GSH peroksidaz enzimlerinin kofaktörü olarak bu sistemle sinerjik çalışmaktadır.

 

Diğer Kanıt Destekli Takviyeler

⁕ Omega-3 yağ asitleri: Kardiyovasküler ve bilişsel sağlık için geniş kanıt tabanı.

⁕ Vitamin C ve CoQ10: Bağışıklık sistemi desteği ve mitokondriyal enerji üretimi.

⁕ Kurkuminoidler ve zencefiloidler (gingerol): NF-κB yolağı üzerinden anti-inflamatuar etki göstererek inflamaging'e karşı destek sağlayabilirler.

 

Çalışmanın Sınırlılıkları ve Önemli Notlar

Stanford çalışması çığır açıcı olmakla birlikte bazı önemli kısıtlamalar barındırmaktadır:

⁕ Küçük kohort (n=108) ve 25–40 yaş aralığında yalnızca 8 katılımcı.

⁕ Fiziksel aktivite, beslenme alışkanlıkları ve alkol tüketimi gibi yaşam tarzı değişkenlerinin analize dahil edilmemiş olması.

⁕ 75 yaş üzeri katılımcı bulunmaması nedeniyle daha ileri yaş dönüşümlerinin (örn. önceki literatürde önerilen 75 yaş dalgası) doğrulanamaması.

⁕ Alkol ve kafein metabolizmasındaki değişimlerin biyolojik mi yoksa davranışsal mı olduğu henüz netlik kazanmamıştır.

⁕ Çalışmada her iki cinsiyette de benzer örüntüler gözlemlenmiştir; yani 44 yaş kavşağı yalnızca kadınlarda menopoza değil, her iki cinste de etkin olan diğer mekanizmalara bağlıdır.

 

PlantoHealth Çözümleri

Yaşlanmanın hızla dalgalandığı 44 ve 60 yaş kavşaklarına  hazırlıklı girmek istiyorsanız kaliteli uyku, hareket ve sağlıklı beslenme rutinlerinizi doğru takviyeler ile destekleyebilirsiniz.  

 

NMN desteği olarak katkısız, toz formda Custom Supplements NMN Powder ürününü tercih edebilirsiniz.

C vitamini desteği olarak katkısız, toz formda Custom Supplements Vitamin C Powder ürününü de tercih edebilirsiniz.

C vitamini, CoQ10, curcuminoidler ve gingerol ile formüle edilen PlantoHealth Shots No.1: Kurkumin+Ginger Shot, içerisinde yer alan C vitamini ile;

✔ Bağışıklık sisteminin normal işlevine katkıda bulunur.

✔ Antioksidan etkisiyle vücudu serbest radikallerin zararlarından korur.

✔ Enerji üretim süreçlerine destek olur ve yorgunluk hissini azaltır.

*C vitamini için beyanlar, “Gıda ve Takviye Edici Gıdalarda Sağlık Beyanı Kullanımı Hakkında Yönetmelik” hükümlerine uygundur.

Glutatyon takviyesi de, yaşla azalan glutatyon depolarının dolmasına destek olmak için kullanılabilir. Ancak, glutatyon bir tripeptit olduğu için mide asidinde bozulur, biyoyararlanım için uygun formülasyonlar (örneğin, enterik kapsül) tercih edilmelidir. Custom Supplements Glutatyon+Selenyum kombinasyonu ile yaşlanmaya bağlı azalan glutatyon sentezine destek olabilirsiniz.

Vücutta en fazla kalp ve beyinde bulunan Koenzim Q10 sentezi de yaşla birlikte azalır. Koenzim Q10 takviyesi için Custom Supplements Koenzim Q10 +Selenyum emme tableti ürünümüzü kullanabilirsiniz.

Ürünlerimiz hakkında daha fazla bilgi için www.plantohealth.com.tr satış sitemizi ziyaret edebilirsiniz.

 

Kaynaklar

1.Shen, X., Wang, C., Zhou, X., Zhou, W., Hornburg, D., Wu, S., & Snyder, M. P. (2024). Nonlinear dynamics of multi-omics profiles during human aging. Nature Aging, 4(11), 1619–1634.

2.Baechle, J. J., & Chen, N. (2023). Chronic inflammation and the hallmarks of aging. Molecular Metabolism, 83, 101755.

3.Covarrubias, A. J., et al. (2020). Senescent cells promote tissue NAD+ decline during ageing via the activation of CD38+ macrophages. Nature Metabolism, 2, 1265–1283.

4.Freeberg, K. A., et al. (2023). Dietary Supplementation With NAD+-Boosting Compounds in Humans: Current Knowledge and Future Directions. J Gerontol A Biol Sci Med Sci, 78(12), 2435–2448.

5.Hildebrandt, W., et al. (2022). A Randomized Controlled Clinical Trial in Healthy Older Adults to Determine Efficacy of GlyNAC Supplementation on Glutathione Redox Status and Oxidative Damage. Frontiers in Aging, 3, 852569.

6.Korean Society of Menopause. (2025). The 2025 Menopausal Hormone Therapy Guidelines. J Menopause Med.

7.Lincoff, A. M., et al. (2023). Cardiovascular Safety of Testosterone-Replacement Therapy (TRAVERSE Trial). N Engl J Med, 389(2), 107–117.

8.Morifuji, M., et al. (2024). Ingestion of β-NMN increased blood NAD levels, maintained walking speed, and improved sleep quality in older adults. GeroScience. https://doi.org/10.1007/s11357-024-01204-1

9.NAMS. (2021). Management of Osteoporosis in Postmenopausal Women: The 2021 Position Statement. Menopause, 28(9), 973–997.

10.Pencina, K. M., et al. (2023). Nicotinamide adenine dinucleotide augmentation in overweight or obese middle-aged and older adults. J Clin Endocrinol Metab, 108(8), 1968–1980.

11.Prokopidis, K., et al. (2025). The Effect of NMN and NR on Skeletal Muscle Mass and Function: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Cachexia Sarcopenia Muscle, 16(3), e13799.

12.Sinha, R., et al. (2014). Randomized controlled trial of oral glutathione supplementation on body stores of glutathione. Eur J Nutr, 54(2), 251–263.

13.Tuomikoski, P., & Savolainen-Peltonen, H. (2025). Menopausal Hormone Therapy—Risks, Benefits and Emerging Options: A Narrative Review. PMC/MDPI.

14.Wen, C., et al. (2024). Improved Physical Performance Parameters in Patients Taking Nicotinamide Mononucleotide (NMN): A Systematic Review of Randomized Control Trials. PMC, 11365583.

15.Xin, H., et al. (2024). Age-related testosterone decline: mechanisms and intervention strategies. Reprod Biol Endocrinol, 22, 144.